Share this article:

Earth and Space

Arbrofion i'w gwneud gartref yn ymwneud â'r gofod

Adnoddau Cymraeg for 5-11 11-14

Dathlu hanner canrif ers i’r bobl gyntaf gerdded ar y lleuad, gyda Marfin a Milo. 

Yma gallwch bori trwy'r ôl-gatalog cyfan o weithgareddau ffiseg Marfin a Milo. Gallwch hefyd archwilio casgliad Marfin a Milo yn ôl termau ffiseg.

Properties of Matter

Swigod sy'n syrthio

Adnoddau Cymraeg for 5-11 11-14


Yr hyn sydd ei angen arnoch

  • Potel blastig ar gyfer diod
  • Dŵr

Cyfarwyddiadau

  1. Llenwch y botel â dŵr nes ei bod bron iawn yn llawn.
  2. Caewch y caead yn dynn, a thaflwch y botel i'r awyr.
  3. Gwyliwch y botel yn ofalus ar ei ffordd i fyny a'i ffordd i lawr.

Canlyniadau ac Esboniad

Wrth i'r botel ddisgyn yn rhydd, mae'r tyniant arwyneb yn gwthio'r aer i mewn i swigen sydd â'r arwynebedd lleiaf posibl, sef sffêr. Yn y gofod, mae'r un effaith i'w gweld gyda diferion hylif yn yr aer.

Newtons Third Law
Forces and Motion

Roced balŵn

Adnoddau Cymraeg for 5-11 11-14


Yr hyn sydd ei angen arnoch

  • Gwelltyn - wedi'i dorri yn ei hanner
  • Balŵn

  • Darn hir o lingyn 
  • Peg dillad
  • Tâp gludiog

Cyfarwyddiadau

  1. Chwythwch aer i mewn i'r balŵn, a rhowch beg am wddf y balŵn i gadw'r aer i mewn.
  2. Gwthiwch y llinyn trwy'r gwelltyn, ac yna tapiwch y gwelltyn ar ei hyd yn sownd wrth y balŵn.
  3. Clymwch y llinyn o naill ben yr ystafell i'r llall.
  4. Nawr tynnwch y peg i ffwrdd.

Canlyniadau ac Esboniad

Wrth i'r aer ruthro allan, mae'n gwthio'n ôl ar y balŵn ac yn ei yrru yn ei flaen.

Roced Alka-Seltzer

Adnoddau Cymraeg for 5-11 11-14


Yr hyn sydd ei angen arnoch

  • Tabled Alka-Seltzer
  • Canister ffilm gwag
  • Hen bapur newydd 
  • Dŵr

Cyfarwyddiadau 

  1. Rhowch y dabled yn y canister ffilm. Ychwanegwch tua 1cm o ddŵr. 
  2. Rhowch y caead ar y canister a'i ysgwyd yn ysgafn.  
  3. Rhowch y canister ben i waered ar y papur newydd yn sydyn a sefwch 'nôl!

Canlyniadau ac Esboniad

Mae tabled Alka-Seltzer yn ffisian mewn dŵr ac yn rhyddhau nwy. Mae'r nwy yn cronni yn y canister nes bod y gwasgedd yn ormod, ac mae'n gwthio'r caead oddi ar y canister!

Sound Wave
Light Sound and Waves

Cloch ddistaw

Adnoddau Cymraeg for 5-11 11-14


Yr hyn sydd ei angen arnoch

  • Potel wydr
  • Glanhäwr pibell
  • Cloch fach 
  • Caead a phwmp cadw gwin 

Cyfarwyddiadau

  1. Clymwch un pen i'r glanhäwr pibell yn sownd wrth y gloch. Clymwch y pen arall yn sownd wrth y caead cadw, gan ofalu bod modd o hyd iddo selio'r botel yn iawn.
  2. Rhowch y caead ar y botel gan ofalu nad yw'r gloch yn taro yn erbyn ochr y botel pan fyddwch yn ei hysgwyd. Dylai fod modd i chi glywed y gloch.
  3. Defnyddiwch y pwmp sy'n rhan o'r caead i dynnu cymaint o aer ag sy'n bosibl allan o'r botel. Yna, ysgydwch y botel eto.

Canlyniadau ac Esboniad

Ni allwch glywed y gloch am eich bod wedi creu gwactod rhannol yn y botel. Heb aer yn y botel, ni all y sŵn deithio o'r gloch i'ch clust.

Pressure
Properties of Matter

Ffynnon gwasgedd aer

Adnoddau Cymraeg for 5-11 11-14


Yr hyn sydd ei angen arnoch

  • Potel blastig
  • Siswrn 
  • Gwelltyn
  • Pwti
  • Lliw bwyd 
  • Balŵn

Cyfarwyddiadau 

  1. Gwnewch dwll bach, tua 10cm o waelod y botel, gwthiwch y gwelltyn i mewn i'r twll nes bod tua ei hanner y tu allan i'r botel, yn pwyntio at i fyny. Defnyddiwch y pwti i selio'r twll.
  2. Llenwch y botel at ei hanner â dŵr sydd wedi'i liwio â'r lliw bwyd. Ni fydd dŵr yn dod allan o'r gwelltyn.
  3. Chwythwch aer i mewn i'r balŵn, a chadwch yr aer ynddo wrth i chi ymestyn ceg y balŵn dros geg y botel. Yna, gadewch yr aer allan o'r balŵn. Bydd dŵr yn tasgu o'r gwelltyn wrth i'r aer ddod allan!

Canlyniadau ac Esboniad

I ddechrau mae aer yn gwasgu i'r un graddau ar y dŵr sydd yn y botel a'r gwelltyn, ond mae rhoi'r balŵn llawn aer dros geg y botel yn cynyddu'r gwasgedd aer yn y botel. Wrth i'r aer ddod allan o'r balŵn, mae'n gwasgu ar y dŵr ac yn ei wthio trwy'r gwelltyn.

IOP DOMAINS Physics CPD programme

Waves CPD videos

Our new set of videos gives teachers and coaches of physics a preview of the training we offer ahead of this term's live support sessions.

Find out more